HomeHerindelingDe historie

De historie van onze herindeling

Vorig artikel - Welke kernen?

De historie van onze herindeling

Vanuit het Provinciehuis in Den Haag heeft de destijds Commissaris van de Koningin Jan Franssen jarenlang gepleit voor herindeling in de Alblasserwaard & Vijfheerenlanden. Hier was weinig oren naar. In september 2013 is door het dagelijks bestuur van de regio Alblasserwaard-Vijfheerenlanden de commissie ‘Bestuurlijke vormgeving Alblasserwaard-Vijfheerenlanden’, beter bekend als de Commissie Schutte, ingesteld. De commissie had tot doel om na te denken over de toekomstige bestuurlijke vormgeving in de regio. Op 13 februari 2014 heeft de commissie een bestuurlijke herindeling geadviseerd van de gemeenten Zederik, Leerdam en Vianen, eventueel aangevuld met de gemeente Lingewaal. Dit heeft voor de nodige beweging in de regio gezorgd.

In september 2014 hebben de gemeenteraden van Leerdam en Zederik besloten om een haalbaarheidsonderzoek te doen naar eventuele herindeling tot de nieuwe gemeente Vijfheerenlanden. De raad van Vianen besloot tot een tussenstap, namelijk een aanvullend onderzoek door Berenschot naar de haalbaarheid van een zelfstandig Vianen en daarvan de consequenties in beeld te brengen. Op 27 januari 2015 heeft de raad van Vianen, op basis van dat onderzoek, geconcludeerd dat zelfstandigheid op termijn geen verantwoorde mogelijkheid is. In diezelfde vergadering is alsnog ingestemd met de uitvoering van een haalbaarheidsonderzoek naar eventuele herindeling tot Vijfheerenlanden. In een eerder stadium was door Leerdam aangegeven dat ambtelijke samenwerking een perspectief op bestuurlijke samenwerking zou moeten geven zonder zich uit te spreken voor herindeling. Zederik had destijds bij de commissie Schutte aangegeven een samenwerking met Leerdam en Vianen als een grote kans voor duurzame economische ontwikkeling te zien. Langdurige zelfstandigheid was voor Zederik op termijn niet haalbaar, omdat de eigen organisatie qua kwaliteit en capaciteit de vele ambities, opgaven en uitdagingen niet goed aan lijkt te kunnen. Terwijl Vianen zichzelf in 2014 nog als slagkrachtige gemeente beschouwde,  maar evenzeer van mening was dat voor toekomstige slagkracht opschaling nodig zou kunnen zijn. Vooral de betaalbaarheid van een kwalitatief goede overheid was een belangrijke opgave. Gezien de voorkeur van Zederik en Leerdam voor een samenwerking met Vianen wilde Vianen niet aan de kant blijven staan en deze optie (haalbaarheidsonderzoek naar eventuele herindeling Vijfheerenlanden) onderzoeken. Inmiddels was duidelijk geworden dat de gemeente Lingewaal vanwege haar landelijke karakter zich meer verbonden voelde met gemeenten in de West-Betuwe, t.w. Geldermalsen en Neerijnen. 

Het gevraagde haalbaarheidsonderzoek is uitgevoerd door Code Samen en gepresenteerd in september 2015. Het haalbaarheidsonderzoek geeft aan dat er volgens de opstellers reden is om door te gaan op de ingeslagen weg. Belangrijk vraagstuk dat in dit rapport open bleef was wat de exacte regionale consequenties van de bestaande samenwerkingen bij een gemeentelijke herindeling zouden zijn. Op de vraag bij welke provincie de nieuwe gemeente zou moeten gaan horen geeft Code Samen, op basis van het haalbaarheidsonderzoek, aan dat er goede redenen zijn om de nieuwe gemeente aan te laten sluiten bij de provincie Utrecht.

Dit laatste aspect geeft vanaf dat moment de nodige tweespalt. Een tweespalt, zowel op provinciaal als Vijfheerenlanden niveau. Twijnstra & Gudde heeft namens beide provincies onderzocht wat de regionale consequenties van de eventuele herindeling tot Vijfheerenlanden kunnen zijn. In de in oktober 2015 gepresenteerde uitkomsten zijn de mogelijke gevolgen en bestuurlijke aandachtspunten op een beschouwende manier geformuleerd, zonder daar conclusies aan te verbinden wat betreft provinciekeuze. In november 2015 hebben alle drie de gemeenteraden van Leerdam (flinke meerderheid), Vianen (unaniem) en Zederik (krappe meerderheid) besloten om:

  • in te stemmen met het haalbaarheidsonderzoek;
  • over te gaan tot herindeling tot een nieuwe gemeente Vijfheerenlanden en
  • te streven naar herindeling per 1 januari 2018.

De drie colleges en gemeenteraden zijn niet eenduidig tot een keuze voor de vestigingsprovincie gekomen. De drie colleges en twee gemeenteraden van Leerdam en Vianen kozen voor Utrecht. De raad van Zederik koos (met een krappe meerderheid) voor Zuid-Holland. Vervolgens is het traject van de provinciale herindelingsprocedure door Zuid-Holland en Utrecht gestart. Daarvoor stelden provinciale staten van Utrecht en Zuid-Holland een Interprovinciale Commissie (IPC) in met als opdracht het opstellen van het herindelingsontwerp en het herindelingsadvies. De IPC Vijfheerenlanden is echter niet tot een gedragen herindelingsontwerp en – advies gekomen over de herindeling Vijfheerenlanden omdat er verschil van opvatting is over argumentatie om te komen tot een provinciekeuze. Deze argumentatie, zoals neergelegd in het rapport van Code Samen gaf een lichte voorkeur voor de provincie Utrecht aan, vooral vanwege de economische potentie die de Provincie Utrecht zou hebben. De verschillen van opvattingen over de provinciekeuze, zowel op lokaal niveau (Zederik versus Vianen/Leerdam) als provinciaal niveau hebben gezorgd voor de nodige vertraging waardoor een bestuurlijke fusie op 1-1-2018 niet haalbaar bleek. Vooral in Zederik, maar ook in Leerdam, kwam een actie tot stand om de keuze voor de provincie Utrecht te wijzigen in Zuid-Holland. Vooral in de landelijke kernen binnen het Zederikse was (en is) de weerstand tegen Utrecht groot. Vanwege alle vertraging in het besluitvormingsproces is als tussenstap besloten om per 1-1-2018 al wel tot ambtelijke fusie over te gaan. Uiteindelijk is door de Tweede Kamer op 24 april 2018 de knoop doorgehakt: bestuurlijke fusie per 1-1-2019 waarbij de nieuwe gemeente Vijfheerenlanden in de Provincie Utrecht komt te liggen.

Volgend artikel - SGP visie op herindeling